Kızıl Vazo

‘Hindinciri-Çocukluğumun Adana’sına’ (Nihat Ziyalan); “Koynum erik dolu//Ağzım kamaşıyor soluk aldıkça//Isıramıyorum bir tane//Aklımda//Hindincirinin dikenleri//İlk kez babamın elinden yediğim//Ballı tadı.”

‘Kızıl Vazo’nun (1941-Semih Lûtfi Kitabevi) (Peride Celâl) aynı yönetmenle yapılan ikinci ve renkli çevrimi.

İlk filmden (1961) farklı olarak önce Tosunoğlu ailesini tanıyoruz. Sönmezoğulları ile 50 yıllık bir kan davası var aralarında. Şevket, Sirkeci Limanı’nda verip veriştiriyor oğluna; “Sana düşerdi ailenin namusunu temizlemek. Yapmadın. Yüzümü kara çıkardın.” İyice kızıp “Oğlum değilsin artık” bile der.

Rıza, kitapta mimardı. Bu kez doktor. Kan davasına karşı çıktıkça babasını delirtiyor. “Keşke seni hiç okutmasaydım. Namus nedir, şeref nedir, bunları bilmez olmuşsun.”

İlginçtir, delikanlı, kanlıları Kemal ve kızı Azize’yi isim olarak tanımıyor. Genç kız ise kan davasından bile habersiz! ‘Bir şehirden ötekine taşınıp durmalarını’ babasının kaprisi ‘telakki ediyor’ hep. “Hayatımızda garip bir ‘şey’ vardı ve bu ‘şey’ benden gizleniyordu (sf. 13).”

Önceki yapıtlarda (roman-film), iki aile arasındaki sorun, dede Sönmezoğlu’nun Esma’yı kaçırmasıyla başlarken burada kaçıran Kemal (25 yıl önce). Saadetleri çok kısa. “Azize’nin doğumundan sonra Esma’nın kardeşleri saklandığımız yeri bastılar. Esma’yı gözlerimin önünde kurşunladılar. Çıldırmıştım. Esma’nın iki kardeşini de öldürdüm. Üçüncüsü, Rıza’nın babası Şevket, ağır yaralı olarak kurtuldu.” Filmin sonuna doğru Hüseyin’e anlatıyor bunları.

Roman ve ilk çevrimde, aralarında kan bağı yokken burada Azize, Rıza’nın halakızı!

Erguvan Gazinosu. Belkıs Özener’in sesi duyuluyor; “Uzaklara kaçma benden//Çok şey istemem ki senden//Bitsin artık bu hasret//Birazcık merhamet et.” Azize, arkadaşları Hüseyin ve Nermin’le eğleniyor. Rıza, ‘tren vaktine kadar bir kadeh bir şey içeyim’ diye gelmiş oraya. Hüseyin’in ‘tıbbiyeden arkadaşı’ ve kız kardeşi Nermin’le ‘bir çocukluk aşkı’ yaşamış. Delikanlı ilerde güzel Azize için “Bir gün içinde değiştirdi beni. Garip bir mutluluk tattırdı bana. Apansız huzura kavuştum” diyecektir.

Genç kız ve babası son olarak Gülçeşme’de Kuleli Köşk’e yerleşmişlerdi. ‘Uçan kuştan şüphelenen’ Kemal, artık basireti mi bağlandı nedir, Şevket’in adamı Hamdi’yi bahçıvan olarak işe alıyor! Çoktandır Hüseyin’i müstakbel damadı olarak düşünüyordu. Azize’nin Rıza’yı seçtiğini, üstelik bir Tosunoğlu olduğunu öğrenince işler karışıyor.

Sönmezoğlu ailesi, her zaman olduğu gibi başka yere gitmek üzereyken gözü dönmüş durumdaki Şevket, Kemal’i öldürür ve Azize’yi yaralar. Sonraki bir gün, yarım bıraktığı işi tamamlamak ve zümrütlü altını almak için geri gelir. İlk çevrimden daha değişik bir şekilde, oğluyla boğuşurken kendini vuruyor.

Romanda Azize, Hüseyin’le evlenirken bu çevrimde (ilkinde olduğu gibi) Rıza’yı seçiyor. Zümrüt altını ise “Karanlık geçmişimizle birlikte Karadeniz’in derinliklerine gömülsün” diyerek gemiden atıyorlar. (Kitapta Azize’de kalıyor). Önceki filmde, Esma ve Sönmezoğlu aynı denizin sularında olduğu için bu davranışın önemi var. Burada bir anlamı kalmamış.

Metin Bükey’in ‘Blue Bolero’dan (1965) (Tony Osborne) yararlanarak film için yaptığı müzik ve Şevket-Orhon Murat Arıburnu’nun bir şiiri.

‘Yetmez mi’; “Önce ozanlar ölsün, sonra hiç kimse//Varsın ozansız kalsın dünya//Barışı//İnsanlığı//Sevgiyi//Yarattılar ya!”

(Yazan: Murat Çelenligil)