Ateşli Çingene

“Bu nasıl bilmecedir//Açıklasan olmaz mı?” (İsmet Nedim).

Kör Salih’in ‘lezzetlensin’ diye sirkeye bulanmış kamçı ile cezalandırdığı Derbeder Ali ve sevgisini bir türlü belli edemeyen Gelincik.

Ali; “Vururken o herif, için sızlamadı değil mi?”

Gelincik; “Niye sızlasın, dayağı yiyen sensin! Ama doğrusunu istersen koltuklarım kabardı. Kırbacı yerken ‘gık’ bile demedin.”

Ali; “Ne biçim kızsın, kötü desem değilsin, iyi desem hiç değil. Bazen öyle zalimsin ki.”

Gelincik; “Kabahat bende değil içimdeki şeytandaymış. Nigar Nine öyle diyor.”

Ali; “…”

‘Paprika’nın (Erich von Stroheim) (1935) (Nil Yayınevi–1963) (Çeviren; Günseli Tunç) bir renkli Yeşilçam uyarlaması.

Ganj Nehri yakınlarından, asırlar önce başlayan yolculuk Hindistan’ın haşarı çocuklarını Anadolu’ya kadar getirmiş. Tekerlek gıcırtıları, nal sesleri, köpek havlamaları. ‘Perişan ama vahşi bir güzelliğe sahip çingeneler’ (sf. 10). Hudutsuz hürriyeti anlatan bir aşk şarkısı.

Hiçbir yerde 2–3 günden fazla kalmazlar ama bu kez o güzel ağaçlıkta (kitapta ‘söğütlük’) durmaları gerek. Nazlı, doğum sancıları içinde. Kocası daha yeni ‘öte tarafa göçmüştü’. Çergi için önemli olan çocuk ölü doğar. Falcı Nigar Nine çözüm bulmuş bile! Çevredeki köşkten bir bebek çalar. Mücevher kutusundaki madalyonu da yadigâr olarak alıyor. Ertesi sabah çığlık çığlığaydı. “Heey, uyanın be, Nazlı doğurdu. Kar gibi, gül gibi, çiçek gibi bir kız.”

Gelincik tarlasında ‘dünyaya geldiği için’ Gelincik adı verilir. “Bu kızın hayatı ateşli, öfkesi alev gibi olacak. Gururu O’nu bırakmayacak… Bir tek erkeği sevecek. Ama bu aşkı, ruhunun derinliklerinde her zaman gizleyecek.”

Çok kıskanç olacakmış. (Ne yazık ki ‘Gelincik’ tarlası ve adı, romandaki ‘paprika (kırmızıbiber) tarlası’ ve Paprika’nın yakıcılığını veremiyor).

Yaklaşık 20 yıl sonra. ‘Zeytin karası gözler, kuzguni renkte pırıl pırıl saçlar, kıpkırmızı şehvetli dudaklar’. Bütün erkeklerin gözü Gelincik’te, kadınlarınsa nefreti!

Kendisi için yanıp tutuşan Ali’yi ‘başka kızlara bakarsa gözlerini oyacak kadar çok sevmiş’. Ama ortada fol yok yumurta yokken Nilüfer’i, şunu bunu kıskanıp delikanlıyı bunaltıyor. Oysa Derbeder, üç telli kemanıyla besteler bile yapmıştı Gelincik için. İsteği yalnızca bir çift tatlı söz. Ama o güzel ağızdan ‘pis kemancı, kalaycı çırağı’ndan başka bir şey duyduğu yok. Sırf üzsün diye Çeribaşı Salih’i de kullanır genç kız. Tek gözlü ayı oynatıcısının ‘meşhur saatini’ Ali’nin kuşağına saklıyor. (Sonuç, ‘30 kırbaç’).

Huysuzlukları bitecek gibi değil. Öyle ki delikanlı O’nun için çaldığı at nedeniyle cezaevi yolunu tutarken (Salih ‘gammazlamış’) mutlu sayılabilirdi; “Böylesi daha iyi oldu. Senden uzak olsun da varsın mahpushane olsun gideceğim yer.”

Cezası bitince, İstanbul’da ‘kalplerimizin kraliçesi, sevgili ses yıldızımız Sevda Pekcan hanımefendi’nin yardımıyla ünlü bir kemancı olur. (Romanda, başarısı nedeniyle İmparator François Joseph altın bir sigara tabakası armağan ediyor).

Bu arada Salih, Gelincik’e sahip olabilmek için karısını ve Nazlı’yı zehirlemişti. Kendisi de eziyet ettiği ayısı Kocaoğlan tarafından öldürülür.

Alisini görmeye İstanbul’a giden genç kız bu kez de Sevda’yı kıskanıyor. (Aslında çok şanslı sayılır. Kitaptaki ‘zorlu’ Budapeşte yolculuğunda, Gar şefi; Tren kondüktörü; Kolu dövmeli gemici; Makinist; Tahta bacaklı adam ve Tramvay biletçisi ile yatmak zorunda kalıyor. ‘Uğradığı iğrenç taarruzların vücudunda bıraktığı izlerden’ Tuna Nehri’nde yıkanarak kurtulacaktır).

Çergiye geri dönen Gelincik ‘hiç konuşmuyor, gülmüyor, hep çadırında ağlıyor’. Durumu gören Nigar Nine, Ali’yi bir büyü ile getireceğini söylemişti ama işi sağlama alır! Mestan’ı delikanlıya gönderir. Derbeder de zaten buralarda mutsuz. Sevda’yı evlendirme dairesinin kapısında bırakıp sevdiği kıza koşuyor.

Ama Gelincik’in o gururu yok mu. İçi Ali’nin kollarına atılmak isterken dudaklarından dökülenler farklı. “Hâlâ eski maşacı, eski kalaycı çırağısın.” Daha da ileri gidip Sevda’nın sevgilisi Eşref Hanzade ile evlenmelere kalkıyor. ‘Son anda’ Ali tarafından kurtarılır.

Gerçek ailesini bulması baba Osman Hanzade’nin dikkati, Nigar’ın filmin başında cebe indirdiği madalyon ve omzundaki ben sayesinde.

“Daha mı çekeceğim//Bunca çektiğim az mı?” (İsmet Nedim).

Gelincik’in babası Kâmil Bey ve arkadaşı Hanzade’nin Ali’ye söyledikleri; “Seni, böyle güzel bir kızı üzdüğün için ömrün boyunca hapse, O’nu çok sevdiğin için de evlenmenize karar verdik.”

Cümledeki dilbilgisi hatası bir yana Derbeder’in genç kızı üzdüğü tek bir sahne bile yoktu.

(Yazan: Murat Çelenligil)