Eyyubi Ali Rıza Şengel

Rıza Şengel 1880 yılında İstanbul’un Eyup semtinde doğdu. Bu sebeple eski kaynaklarda hakkında Eyyubi Ali Rıza Bey olarak söz edilir. Babası Mehmed Efendi de mûsikişinastı ve evinde mûsiki toplantıları yapardı. Şeyh Mesud Efendi’nin yeğeni, İsmail Hakkı Bey’in bacanağıdır. İsmail Hakkı Bey’den Batı notası, solfej ve nazariyat öğrendi. Daha onbeş yaşlarında makam ve usûllerimizi biliyordu. Biraz ud ve keman çalmasını da öğrenmişti. Çok iyi bir hanende olacağı, on altı yaşında iken “Donanma Cemiyeti” adına düzenlenen bir

müsamerede sahneye çıkmasiyle anlaşılmıştı.

Dini bilgisini ilerlettikten sonra Rifâiyye tarikatına girdi; hem bu dergâhta hem de Kadiriyye tekkelerinde zâkirlik yapardı. Dini mûsiki hocası şeyh Raşid Efendi’dir. Tanınmış bir mûsikişinas olduktan sonra İstanbul Konservatuvarı icrâ heyeti şefliği ile İstanbul Türk Mûsikisi Yüksek Sanatkârlar Cemiyeti icrâ heyeti şefliği yaptı. Bu heyetlerde pek çok konserler yönetti. Ayrıca Mûsiki-i Osmani Cemiyeti’nin Eyup şubesinde, evlerde, özel meşkhânelerde hocalık ederdi. En tanınmış öğrencisi Hâfız Hüseyni Tolan’dır.

İyi nota bildiği için zâkirlik yaptığı tekkelerde, özellikle ilâhileri 1906’dan başlayarak notaya alarak büyük bir koleksiyon yaptı. Türk Mûsikisi Ansiklopedisi’nde bu koleksiyonun ölümünden sonra H.Sadeddin Arel’e satılmış olduğuna değiniliyor.

Oysa Kubbealtı Enstitüsü yayınlarında “İlâhiler” serisinin üçüncü cildinin önsözünde, iki defter halinde olan bu koleksiyonun birinci defterinin Şengel’in bacağı olan Selâhaddin Gürer’de, ikinci defterin ise Hâfız Hüseyin Tolan’ın varislerinde olduğu, bazı ilâhilerin üzerine “ Tasnif heyetine verildi” notunun düşürüldüğü belirtiliyor. Buna göre bu koleksiyon Arel kütüphânesinde değildir.

Din dışı mûsiki eserler koleksiyonu ise öğrencisi Hüseyin Tolan’a vermiştir.

Ali Rıza Şengel Şehnaz-kürdi ve Tahir-kürdi makamlarını düzenleyerek bu makamlardan eserler besteledi. Şehnâz-hâveran makamını canlandırdı. Eserlerinin sayısı Mustafa Rona’ya göre bin’e yaklaşmıştır. Dini ve dindışı mûsiki eseri olarak ilâhi, peşrev, longa, beste, semâi, şarkı olmak üzere yüz altmış kadar eseri biliniyor. Uzun yıllar İstanbul Opereti’nde çalpara (çarpâre) çaldığını Ruşen Kam’dan işitmiştim. Eski yıllarda İstanbul ve Ankara radyolarında da çalışmıştır.

30 Eylül 1953 tarihinde İstanbul’da öldü ve Merkezefendi mezarlığına defnedildi